Masterclass Online – zbuduj swoje szkolenie od A do Z – DOŁĄCZ

Model Kirkpatricka: 4 poziomy oceny efektywności szkoleń

Model Kirkpatricka - ocena efektywności szkoleń

Po czym poznasz, że Twoje szkolenie było skuteczne?

Niestety często widzę, że jedynym podsumowaniem efektów szkolenia bywa ta nieszczęsna ankieta na koniec. Tak jakby to ona miała cokolwiek wnieść…

Po co Ci ta ankieta, skoro nie widzisz w niej obrazu działania, zmiany zachowania?  To właśnie zmiana a nie zadowolenie jest wskaźnikiem skuteczności. Jeśli nie pojawi się na sali, prawdopodobnie nie nadejdzie w ogóle. Nawet po salwie braw na koniec.

Chcesz złapać kontrolę nad rezultatami i mieć pewność, że to co robisz jest efektywne?

Zobacz jak planować mierzenie efektów z Modelem Kirkpatricka.

Poniżej pokazuję, jak zrobić ewaluację na czterech poziomach – na przykładzie mojego szkolenia z pisania maili, którego efekt da się policzyć co do minuty i co do złotówki.

Czym jest model Kirkpatricka?

Model Kirkpatricka to czteropoziomowa metoda oceny efektywności szkoleń. Sprawdza kolejno reakcję uczestników, uczenie się, zmianę zachowania w pracy i wyniki dla organizacji. Opracował go Donald L. Kirkpatrick – profesor Uniwersytetu Wisconsin i praktyk rozwoju kadr – pod koniec lat 50. XX wieku i do dziś jest punktem wyjścia w literaturze o ewaluacji szkoleń.1

Każdy kolejny poziom mówi więcej o realnej wartości szkolenia, ale też wymaga więcej pracy, czasu i uwagi w opracowaniu narzędzi pomiaru tej skuteczności. 

Na superwizjach widzę, że pytanie o zadowolenie, które pada na końcu, brzmi jakby trener prosił o pochwałę. Jakby uczenie dorosłych było eventem rozrywkowym. Coś w tym jest, dobre szkolenie daje energię… Ale szkolenie to przede wszystkim niewygodna zmiana. Dowiadujesz się, jak działać skuteczniej… i w tym samym momencie widzisz jak na dłoni, gdzie dotąd popełniałeś/aś błędy i że dobrze znana ścieżka wcale nie prowadzi do sukcesu. Dlatego ankieta zadowolenia potrafi dać wynik obłudny: miły dla ucha, ciepły dla duszy trenera ale bezużyteczny informacyjnie. 

Dla mnie model Kirkpatricka to  łańcuch dowodów. Od „podobało mi się” do „w firmie widać różnicę i potrafimy ją policzyć”. Ewaluacja to nie formularz na koniec dnia… to odpowiedź na pytanie, po co w ogóle było to szkolenie.

4 poziomy modelu Kirkpatricka

Pokażę każdy poziom na jednym przykładzie. Uczę menedżerów pisać maile w sposób jednoznaczny i uporządkowany. Wiem, że może brzmieć absurdalnie… a jednak… Skąd taki pomysł na szkolenie?

Menedżerowie w sytuacji problemu, komunikujący się zdalnie – i to jeszcze z ludźmi z innej kultury, w zespołach międzynarodowych – zamiast dążyć do rozwiązania, dzielą się historiami i wątpliwościami i emocjami. Każdy taki mail wnosi kolejną warstwę chaosu w proces.

A pisanie takich maili… to czas. Opisanie skomplikowanej sprawy potrafi zająć nawet 40 minut. Wysyłasz to do czterech osób, one zaczynają dopytywać, o co chodzi, i każda spędza nad odpowiedzią kolejne 20 minut, bo sprawa jest delikatna i trzeba ważyć słowa.

I robi się z tego całe popołudnie pisania maili. Brzmi znajomo, prawda?

To rozłóżmy analizę ewaluacji tego szkolenia na 4 poziomach Kirkpatricka. 

Poziom 1. Reakcja – z jaką energią ludzie wychodzą z sali

Pierwszy poziom to zadowolenie, czyli energia. Zazwyczaj to właśnie ona decyduje o tym, co powiedzą uczestnicy zaraz po wyjściu ze szkolenia. I to jest w porządku – dopóki nie bierzesz jej za dowód skuteczności. A co jeśli kawa była za kwaśna.. i słońca brak? to także ma wpływ na owe zadowolenie. 

George Alliger i jego zespół – badacze, którzy zestawili wyniki wielu badań nad oceną szkoleń – sprawdzili, czy to, że szkolenie się podobało, idzie w parze z tym, czego ludzie się nauczyli. Związek okazał się praktycznie zerowy. Wyraźnie mocniej z późniejszym stosowaniem wiązały się oceny użyteczności, czyli odpowiedź na pytanie „czy to mi się przyda w pracy?”.2

Niewygoda jest wpisana w uczenie się. Kto projektuje szkolenie pod piątki w ankiecie, ten prędzej czy później zacznie wycinać z niego to, co uczy najmocniej.

Zatem…

  • Co mierzymy: energię, zaangażowanie i poczucie, że treści dotyczą pracy uczestnika.
  • Kiedy: w trakcie szkolenia (krótkie „termometry” po modułach) i na koniec szkolenia.
  • Narzędzie: krótka ankieta, runda zamykająca, rozmowa z kilkoma osobami, pytania na bieżąco.
  • Przykładowe pytania: „Na ile to, co dziś ćwiczyłem, dotyczy maili, które piszę w tym tygodniu?”, „Który moment był dla mnie najbardziej przydatny, a który najtrudniejszy?”, „Co zrobię inaczej przy najbliższym trudnym mailu?”

PS: I uważaj na ankietę rozdaną w drzwiach, kiedy ludzie mają już kurtki na ramionach. Daj na nią pięć minut przed końcem, jeszcze w sali. Inaczej zbierzesz ocenę rozkładu jazdy autobusu powrotnego do domu, a nie szkolenia.

Poziom 2. Uczenie się – czy cel szkolenia został osiągnięty

Dalej jest badanie, czy cel szkolenia został osiągnięty. I tu nie ma kłopotu ten, kto celów szkolenia w ogóle nie umie określać – co z oczu, to z serca 🙂 

Kończąc z żartami: każdy profesjonalista powinien mieć cele zapisane, zanim wejdzie na salę. Jeśli chcesz to przećwiczyć, zajrzyj na darmowy webinar o taksonomii Blooma. Badanie osiągania celów to połowa drogi do pełnego obrazu tego, co faktycznie wnosi szkolenie.

Cele możesz weryfikować zależnie od pułapu, na który je ustawiłeś/aś. Możesz się oprzeć na taksonomii Blooma (zapamiętać, zrozumieć, zastosować, analizować, oceniać, tworzyć) albo na modelu WUK, który omawiam w lekcji o celach WUK w Kursie trenerskim:

  • Wiedza – co uczestnik wie i zapamiętuje (np. zna zasady budowy jednoznacznego maila: gdzie stoi prośba, termin i decyzja, której oczekujesz);
  • Umiejętności – co potrafi wykonać (np. przerabia własny chaotyczny mail tak, że odbiorca po dwóch zdaniach wie, czego się od niego oczekuje);
  • Kompetencje – co wytrenował i wykonuje bez błędów, w czym nabiera doświadczenia (to zobaczysz dopiero w pracy, czyli na poziomie trzecim).

A tak sprawdzisz to na poziomie drugim:

  • Co mierzymy: przyrost wiedzy i umiejętności względem zapisanego celu, a także pewność siebie i gotowość do zastosowania nowo poznanych tajników. 
  • Kiedy: na początku (punkt wyjścia), w trakcie ćwiczeń i na koniec szkolenia. ( np.: pre-test i post-test)
  • Narzędzie: zadanie praktyczne „przed i po” oceniane według listy kryteriów, krótki test, wyjaśnienie zasady drugiej osobie.
  • Przykładowe pytania i zadania: „Przepisz swój mail z ostatniego tygodnia tak, żeby odbiorca po dwóch zdaniach wiedział, czego od niego chcesz”, „Które zdania z tego maila mogę usunąć bez straty dla sprawy?”, „Na ile jestem pewna, że w poniedziałek napiszę tak trudny mail w nowy sposób?”

Poziom 3. Zachowanie – punkt kulminacyjny

Trzeci poziom to zmiana zachowania. I to właśnie jest punkt kulminacyjny. Jeśli projektujesz szkolenie tak, żeby po nim zachodziła zmiana zachowania, pracujesz na swoją dobrą renomę! Jeśli po Twoich szkoleniach zmiana nie zachodzi… to jesteś mówcą 🙂 a nie trenerem.

Sam Kirkpatrick wskazywał cztery warunki zmiany zachowania: człowiek musi chcieć się zmienić, musi wiedzieć, co i jak ma robić, musi pracować w klimacie, który na tę zmianę pozwala, i musi zostać za nią nagrodzony.3 Dwa pierwsze da się zbudować na sali. Dwa kolejne dzieją się już w pracy – dlatego trener, który chce zmiany, rozmawia z przełożonymi, zanim zacznie szkolić. Ale to musisz wiedzieć z zasad badania potrzeb… Wiesz to, prawda? 

  • Co mierzymy: czy uczestnicy stosują w pracy to, czego się nauczyli, i jak często.
  • Kiedy: pierwsza obserwacja moim zdaniem powinna wydarzyć się jeszcze na sali – to taka pierwsza próba, która podnosi prawdopodobieństwo, że uczestnik w ogóle zrobi to kolejny raz… Kirkpatrick uczy, że koniecznie należy sprawdzić po 2–3 tygodniach (żeby zdążyć zareagować), kolejna po 2–3 miesiącach.
  • Narzędzie: ćwiczenie praktyczne – omówione jeszcze podczas szkolenia, analiza próbki maili przed i po szkoleniu według tej samej listy kryteriów, rozmowa z przełożonym, krótka ankieta do odbiorców maili. 
  • Przykładowe pytania (do odbiorców i przełożonych): „Ile razy w ostatnim tygodniu musiałem dopytywać, o co chodzi w mailu od tej osoby?”, „Czy w ostatnich trzech trudnych mailach prośba i termin padły na początku?”

PS: I zadbaj o zgodę na przegląd maili. Analiza korespondencji za plecami ludzi zabije zaufanie szybciej, niż zdążysz pokazać wyniki. Najlepiej, żeby uczestnicy sami wybrali maile do analizy i przynieśli je na spotkanie follow-up.

Poziom 4. Wyniki – co organizacja ma z tego szkolenia

Na koniec poziom, o który pyta zarząd: co firma z tego ma. Tu szukasz KPI, czyli wskaźników, które pokażą, że zaszła realna zmiana zachowania i że są na to dowody w postaci obserwacji. Te punkty – wskaźniki najczęściej już istnieją w organizacji – trzeba tylko wiedzieć, gdzie zajrzeć:

  • czas – ile trwa napisanie maila problemowego, ile wiadomości liczy wątek, ile dni mija od pierwszego maila do decyzji;
  • jakość – liczba pytań doprecyzowujących, eskalacji, błędów wynikających z nieporozumień;
  • koszty – godziny pracy menedżerów pomnożone przez koszt ich godziny;
  • ludzie – napięcia w zespołach międzynarodowych, zgłoszenia konfliktów, wyniki badań zaangażowania.

Jednak nie spodziewaj się, że zamawiający, HR poda Ci te wskaźniki na dłoni – organizacje bardzo często same nie wiedzą ile kosztuje czas trwoniony na maile czy spotkania, z których nic nie wynika. To już Twoja robota, aby zrobić tę matmę. 

Uczciwie trzeba dodać: na tym poziomie trudno ustalić, które zmiany są efektem szkolenia, a które przyszły same albo z innych powodów.4 Dlatego porównuj grupy (przeszkoloną i jeszcze nie), zbieraj dane „przed” i licz ostrożnie.

  • Co mierzymy: zmianę wskaźników biznesowych związanych z celem szkolenia.
  • Kiedy: punkt wyjścia przed szkoleniem, pomiar po 3–6 miesiącach.
  • Narzędzie: dane z systemu (poczta, kalendarz, zgłoszenia), raporty, wywiady z przełożonymi, porównanie grup.
  • Przykładowe pytanie (do sponsora szkolenia): „Po czym za pół roku poznam, że to szkolenie się opłaciło?”

I jeśli teraz wzdychasz, że to trudne… i pracochłonne – to wzdycham razem z Tobą. Jednak to właśnie ten krok stawia wisienkę na torcie, i to ze szczerego złota. Czy trzeba to robić? – nie. Czy klienci o to proszą?- nie. Czy to kupa zachodu? – tak. Do Ciebie należy decyzja co sprzedajesz… – tak zaczepnie urwę. 

Model Kirkpatricka w pigułce – tabela poglądowa

Jeśli chcesz na szybko zobaczyć o co tu chodzi, zerknij do tabeli. 

PoziomNa jakie pytanie odpowiadaNarzędzieKto mierzyKiedy
1. ReakcjaCzy uczestnicy uznali szkolenie za angażujące i przydatne w pracy?ankieta, runda zamykająca, „termometr” po modułachtrenerw trakcie i na koniec szkolenia
2. Uczenie sięCzy cel szkolenia został osiągnięty?zadanie „przed i po”, test, lista kryteriówtrenerna początku, w trakcie i na koniec
3. ZachowanieCzy uczestnicy robią w pracy coś inaczej?obserwacja, próbka maili, rozmowa z przełożonym, ankieta do odbiorcówtrener razem z przełożonympo 2–3 tygodniach i po 2–3 miesiącach
4. WynikiCo zmieniło się w wynikach organizacji?KPI z systemów firmy, raporty, porównanie grup, ROIHR lub L&D ze sponsorem, trener wspieraprzed szkoleniem i po 3–6 miesiącach

Im niżej w tabeli, tym więcej osób musi się włączyć w pomiar. Trener sam zmierzy poziom pierwszy i drugi. Trzeci i czwarty wymagają już umowy z organizacją – najlepiej zawartej przed szkoleniem, a nie po nim.

Nowy model Kirkpatricka – co się zmieniło?

Klasyczny model Kirkpatricka bywał czytany jak drabina: najpierw ankieta, potem test, a na resztę zwykle brakowało czasu i budżetu. Syn i synowa autora – James i Wendy Kirkpatrick – w zaktualizowanej wersji, nazywanej New World Kirkpatrick Model, zachowali cztery poziomy, ale odwrócili sposób myślenia.5

  • Planujesz od końca. Zaczynasz od poziomu 4: jakie wyniki mają się zmienić i po czym sponsor to pozna. Kirkpatrickowie nazywają to zwrotem z oczekiwań (Return on Expectations, ROE).
  • Poziom 1 to nie tylko „podobało się”. Liczy się zaangażowanie i trafność, czyli poczucie, że treść dotyczy mojej pracy. To trafność, a nie sympatia, zapowiada, czy ludzie zastosują nowe umiejętności.
  • Poziom 2 obejmuje pewność siebie i zobowiązanie. Obok wiedzy i umiejętności pytasz, czy uczestnik czuje się na siłach i czy zamierza to zrobić. To wczesne sygnały tego, co wydarzy się w pracy.
  • Poziom 3 dostaje wsparcie. Pojawiają się zachowania kluczowe – kilka konkretnych zachowań, od których zależy wynik – i mechanizmy podtrzymujące zmianę: wzmacnianie, monitorowanie, zachęcanie i nagradzanie. Bezapelacyjnie zauważam jak ogromny wpływ na wdrożenie nowych umiejętności ma środowisko. Niestety w organizacjach, zamawiający szkolenie nie zdają sobie sprawy, że należy zreorganizować warunki, aby rozwijane kompetencje mogły zaistnieć. 
  • Poziom 4 ma wskaźniki wyprzedzające. Zanim zobaczysz efekt finansowy, obserwujesz krótkoterminowe sygnały, że zmiana idzie w dobrą stronę. to również jest trudne bez HR biznespartnerów, czy L&D który zainteresowany jest prawdziwą zmianą.  

Środowisko pracy działa na każdym poziomie. Może zmianę wesprzeć albo ją zablokować.

Mówiąc po ludzku: nowy model Kirkpatricka przypomina trenerowi, że za poziom trzeci nie odpowiada sam. Ale to on musi go zaprojektować i wnieść do organizacji zamawiającego. 

Model Kirkpatricka – kierunek projektowania i pomiaru

Projekt zaczynasz od wyniku, którego oczekuje organizacja, a dane zbierasz od reakcji w górę – każdy poziom jest dowodem dla następnego.

Model Kirkpatricka a ROI szkolenia

KPI pokazuje, że zmiana zaszła. ROI pokazuje, ile ta zmiana jest warta. Jack Phillips – amerykański specjalista od pomiaru efektywności szkoleń i HR – dobudował do modelu Kirkpatricka piąty poziom: zwrot z inwestycji. Kluczowe są w nim dwa kroki: oddzielenie wpływu szkolenia od innych czynników i przeliczenie efektów na pieniądze.6

Wróćmy do maili. Wskaźnik skuteczności szkolenia jest tu bardzo konkretny: skrócenie czasu pisania i wyjaśniania maili.

Element wątku mailowegoPrzed szkoleniemCel po szkoleniu
Napisanie maila problemowego40 min20 min
Dopytywanie czterech odbiorców4 × 20 min = 80 min4 × 5 min = 20 min
Razem na jeden wątek120 min40 min

Załóżmy teraz – to liczby przykładowe, podstaw własne – że szkolimy 12 menedżerów, każdy prowadzi dwa takie wątki w tygodniu, godzina pracy menedżera kosztuje firmę 120 zł, w roku jest 40 tygodni pracy, a szkolenie z follow-upem kosztuje 30 000 zł.

  • Oszczędność na jednym wątku: 80 minut.
  • Tygodniowo na menedżera: 160 minut, czyli ok. 2,7 godziny.
  • Tygodniowo w całej grupie: 32 godziny, czyli 3 840 zł.
  • Rocznie: 153 600 zł.

I teraz uczciwie: nie cały wynik jest zasługą szkolenia. Jeśli po porównaniu z grupą, która jeszcze nie była szkolona, albo po rozmowach z uczestnikami i przełożonymi przypiszesz szkoleniu tylko połowę poprawy, zostaje 76 800 zł. Wtedy ROI = (76 800 – 30 000) / 30 000 × 100 = 156%. Każda złotówka wydana na szkolenie wraca z nadwyżką 1,56 zł – i to przy ostrożnym liczeniu.

A tu zaczyna się najciekawsze. To właśnie takie wyliczenie uzasadnia inwestycję w szkolenie. Im bardziej potrafisz zniwelować problem – oszczędzić organizacji pieniądze – tym droższe może być Twoje szkolenie.

Znasz te bajki o mistrzu, który uderzył młotkiem i wziął za to $$$… ?

Wartość, wynika z tego, że uderzał raz, wiedział precyzyjnie gdzie i miał pewność, że właśnie takim działaniem rozwiąże problem. Cena nie wynika z użycia młotka. 

Chcesz wiecej o tym jak przełożyć to na stawkę za szkolenie bez wstydu? Zobacz co piszę w przewodniku po stawkach trenerskich.

Jak zaprojektować szkolenie, żeby dało się zmierzyć poziom 3 i 4?

Poziomu trzeciego i czwartego nie da się „domierzyć” po fakcie. Trzeba je wbudować w projekt szkolenia, zanim powstanie pierwszy slajd.

Brzmi jak robota dla HR, prawda? Otóż nie. HR zbierze dane, ale tylko trener wie, jakie zachowanie ma się pojawić po szkoleniu i po czym je rozpoznać. Choć spotykam coraz częściej w organizacjach matryce kompetencji, rozpisane na konkretne zachowania – przyznaję to ułatwia… Jednak zbyt często jest to tak wysoki poziom ogółu – który nic konkretnego nie wnosi. 

Co pomaga w pracy?

skuteczna komunikacja

Co przeszkadza w pracy?

brak skutecznej komunikacji… 

Jak przygotować się do projektowania porządnej ewaluacji? 

  1. Zacznij od rozmowy o wyniku, nie o programie. Zapytaj sponsora, co ma się zmienić w firmie i po czym to pozna. Zapisz jeden–dwa wskaźniki i ich dzisiejszy stan. Więcej o tym w tekście o badaniu potrzeb szkoleniowych.
  2. Nazwij dwa–trzy zachowania kluczowe. W moim przykładzie mogłyby to być: prośba i termin w pierwszych dwóch zdaniach, jeden mail – jedna sprawa, fakty oddzielone od opinii i emocji.
  3. Zapisz cele tak, żeby rezultat było widać gołym okiem. Taksonomia Blooma albo model WUK pomogą Ci ustawić pułap i dobrać czasownik, który da się sprawdzić.
  4. Zbierz punkt wyjścia przed szkoleniem. Uczestnicy przynoszą dwa–trzy własne maile i przez tydzień notują, ile czasu zajmuje im pisanie trudnych wiadomości. Bez „przed” nie ma „po”.
  5. Ćwicz na prawdziwym materiale. Pracujcie na mailach uczestników, a nie na wymyślonych przypadkach. Wtedy przeniesienie do pracy zaczyna się już na sali.
  6. Zbuduj most do pracy. Plan działania uczestnika, krótka rozmowa z przełożonym, zadanie po tygodniu i spotkanie follow-up po dwóch–trzech tygodniach. To odpowiedź na dwa warunki Kirkpatricka, które leżą poza salą: klimat i nagradzanie zmiany.
  7. Umów pomiar z góry i wpisz go do oferty. Kto zbiera dane, kiedy i skąd. Klient, który kupuje szkolenie razem z pomiarem, kupuje zmianę, a nie dzień na sali.

Cały proces krok po kroku opisuję w przewodniku Jak zaprojektować szkolenie od zera.

Najczęstsze błędy w ewaluacji szkoleń

  • Koniec na ankiecie zadowolenia. Pięć gwiazdek to miły dodatek, nie dowód. Szerzej piszę o tym w tekście o pułapce „uśmiechniętych ankiet”.
  • Pytanie „czy się podobało?” zamiast „czy się przyda?”. Sympatia nie zapowiada zmiany. Trafność – tak.
  • Cele, których nie da się sprawdzić. „Uczestnik zrozumie znaczenie komunikacji” brzmi szlachetnie… i nie da się tego zmierzyć żadnym narzędziem.
  • Brak punktu wyjścia. Bez pomiaru „przed” każdy wynik „po” jest tylko opinią.
  • Poziom 3 sprawdzany za późno albo wcale. Po pół roku nikt już nie pamięta, czego dotyczyło szkolenie, a na korektę jest za późno.
  • ROI z sufitu. Przypisanie szkoleniu całej poprawy wyników to najkrótsza droga do utraty wiarygodności u finansów. Licz ostrożnie i pokazuj założenia.
  • Ewaluacja jako ocena trenera. Ewaluacja to nie laurka ani wyrok… to informacja, co w procesie poprawić, żeby zmiana zaszła.

Oklaski cichną przy drzwiach. Zmiana zostaje w pracy – i to po niej poznasz, kim jesteś: mówcą czy trenerem.

Wiem, że są wśród Was tacy, którzy chcą wiedzieć, czy ich szkolenie naprawdę coś zmienia, i umieć pokazać to klientowi czarno na białym. Są też tacy, dla których cele, wskaźniki i ROI brzmią jak obcy język.

Jeśli szukasz potwierdzenia i towarzystwa, z którym można przewałkować temat wzdłuż i wszerz, zapraszam Cię do MasterClass. W 9 tygodni zbudujemy Twoje szkolenie od A do Zet – razem z ewaluacją. Pracujemy online, grupowo, na Twoim szkoleniu. Zapraszam.

FAQ – model Kirkpatricka w pytaniach

Jak mierzyć efektywność szkoleń?

Najlepiej według modelu Kirkpatricka, na czterech poziomach: reakcja uczestników, uczenie się, zmiana zachowania w pracy i wyniki organizacji. Pomiar zaplanuj, zanim zaczniesz projektować szkolenie: zapisz cele, zbierz punkt wyjścia i umów z organizacją, kto i kiedy sprawdzi efekty. Na poziomie wyników możesz policzyć ROI.

Jakie są poziomy modelu Kirkpatricka?

Cztery: reakcja (jak uczestnicy odebrali szkolenie), uczenie się (czy osiągnęli cel w wiedzy i umiejętnościach), zachowanie (czy stosują to w pracy) i wyniki (co zmieniło się w organizacji). Jack Phillips dobudował do nich piąty poziom – zwrot z inwestycji, czyli ROI.

Czym różni się nowy model Kirkpatricka od klasycznego?

Nowy model zachowuje cztery poziomy, ale planuje się go od końca – od wyników, których oczekuje organizacja. Poziom pierwszy obejmuje zaangażowanie i trafność, drugi pewność siebie i zobowiązanie, trzeci mechanizmy wspierające zmianę w pracy, a czwarty wskaźniki wyprzedzające.

Przypisy:

  1.  D. L. Kirkpatrick, Ocena efektywności szkoleń, Studio Emka, Warszawa 2001. ↩︎
  2. G. M. Alliger, S. I. Tannenbaum, W. Bennett Jr., H. Traver, A. Shotland, A Meta-Analysis of the Relations Among Training Criteria, „Personnel Psychology” 1997, t. 50, nr 2, s. 341–358. Średnia korelacja reakcji afektywnych („podobało mi się”) z uczeniem się wyniosła 0,02. ↩︎
  3. D. L. Kirkpatrick, Ocena efektywności szkoleń, dz. cyt.; omówienie w: A. Stecyk, Wykorzystanie modelu Kirkpatricka do oceny efektywności szkoleń e-learningowych, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego” nr 651, „Ekonomiczne Problemy Usług” nr 68, Szczecin 2011, s. 280. ↩︎
  4. A. Stecyk, Wykorzystanie modelu Kirkpatricka…, dz. cyt., s. 281. ↩︎
  5. J. D. Kirkpatrick, W. K. Kirkpatrick, Kirkpatrick’s Four Levels of Training Evaluation, ATD Press, Alexandria 2016. ↩︎
  6. J. J. Phillips, Return on Investment in Training and Performance Improvement Programs, wyd. 2, Butterworth-Heinemann, Amsterdam–Boston 2003. ↩︎

Uczysz dorosłych? Zacznij używać sprawdzonych modeli - nie testuj na sobie! Wszystko czego potrzebujesz, aby budować swoją markę eksperta/i opartą o merytoryczną wartość, jest tutaj, w jednym miejscu

Również może Cię zainteresować: